IDSFFK-യിൽ (ഇന്റർനാഷണൽ ഡോക്യുമെന്ററി ആൻഡ് ഷോർട്ട് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള) 31 സിനിമകൾക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ സാംസ്കാരിക-വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലകളിൽ കഴിഞ്ഞ കുറച്ചുകാലമായി നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക അധിനിവേശങ്ങളുടെയും അട്ടിമറികളുടെയും തുടർച്ചയാണ് ചലച്ചിത്ര മേഖലയിൽ ഇപ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഈ കടന്നുകയറ്റങ്ങൾ. കേവലം സിനിമകളെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഒന്നല്ല ഇത്; മറിച്ച് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക അക്കാദമികൾ, ചലച്ചിത്ര മേളകൾ തുടങ്ങി സ്വതന്ത്രമായ ആശയവിനിമയം സാധ്യമാകുന്നതും മതേതരവുമായ എല്ലാ ഇടങ്ങളെയും അടിച്ചമർത്തുന്ന സമഗ്രമായ ഒരു 'കൾച്ചറൽ ഫാസിസത്തിന്റെ' പ്രതിഫലനമാണിത്.

2026-ലെ IDSFFK-യിൽ 31 സിനിമകൾക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനെ ഈയൊരു പ്രതലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വേണം നോക്കിക്കാണുവാൻ. ഇവിടെ ആദ്യം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒരു കാര്യമുണ്ട്. '31 സിനിമകൾ നിരോധിച്ചു’ എന്ന് പറയുന്നതിനെക്കാൾ '31 സിനിമകൾക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിച്ചു’ എന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യമായ പ്രയോഗം. കാരണം, പലപ്പോഴും ഒരു സിനിമ ഔദ്യോഗികമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നില്ല. പകരം, അത് പ്രദർശിപ്പിക്കേണ്ട വേദിയിൽ അതിന് അനുമതി നൽകാതിരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഫലത്തിൽ സിനിമ പ്രേക്ഷകരിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെടുന്നു. ഇത് മനസ്സിലാക്കാൻ എന്റെ തന്നെ സിനിമയായ 'സത്യപ്പുല്ല്' ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. 

കഴിഞ്ഞ വർഷം IDSFFK-യിൽ ഐ ആൻഡ് ബി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ  (Ministry of Information and Broadcasting Ministry) അനുമതിയോടെയാണ് സിനിമ പ്രദർശിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് പല വേദികളിലും സിനിമ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഫിലിം ഫെഡറേഷൻ തന്നെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ചലച്ചിത്രമേളകളിലൊന്നിലും സിനിമ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് ഈ വർഷം കൊൽക്കത്തയിൽ ഫിലിം ഫെഡറേഷൻ സംഘടിപ്പിച്ച ചലച്ചിത്രമേളയിൽ അതേ സിനിമയ്ക്ക് പ്രദർശനാനുമതി ലഭിച്ചില്ല. ഇതിന്റെ കാരണം വ്യക്തമല്ല, വ്യക്തമാക്കുന്നുമില്ല. അപ്പോൾ ചോദ്യം വളരെ ലളിതമാണ്: ഒരു സിനിമയ്ക്ക് ഒരിടത്ത് അനുമതി നൽകുകയും മറ്റൊരിടത്ത് അതേ സിനിമയ്ക്ക് അനുമതി നിഷേധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ തീരുമാനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡം എന്താണ്? 

1951-ലെ സിനിമാറ്റോഗ്രാഫ് ആക്ട് വഴി തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യുന്ന സിനിമകൾക്ക് സെൻസർഷിപ്പ് നിർബന്ധമായിരുന്നപ്പോഴും, ഫിലിം സൊസൈറ്റി സ്ക്രീനിംഗുകൾ, ചലച്ചിത്ര മേളകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഒരുപരിധി വരെ സ്വതന്ത്രമായ രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക ചർച്ചകൾക്കുള്ള വേദികളായി നിലനിന്നിരുന്നു. കെ.പി. ശശി, ആനന്ദ് പട്‌വർദ്ധൻ തുടങ്ങിയവരുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുള്ള ഡോക്യുമെന്ററികളും, 'മുസാഫർ നഗർ ബാക്കി ഹൈ' പോലെയുള്ള സൃഷ്ടികളും ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിയത് ഇത്തരം സമാന്തര ശൃംഖലകളിലൂടെയാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന്, അത്തരം സമാന്തര സ്ക്രീനിംഗുകളെയും സ്വതന്ത്ര ചലച്ചിത്ര മേളകളെയും പോലും കേന്ദ്ര ഭരണകൂടം ഭയക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണുന്നത്. ചെറു സിനിമകളിലൂടെയും തുടക്കക്കാരായ ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകരിലൂടെയും ഉയരുന്ന ചെറിയ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് പോലും ജനങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി ബോധവൽക്കരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഈ അടിച്ചമർത്തലിന് കാരണം.

IDSFFK-ൽ കാണിക്കേണ്ട 347 സിനിമകളിൽ 31-ഓളം സിനിമകൾക്കാണ് കേന്ദ്ര ഐ & ബി മന്ത്രാലയം പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിച്ചത്. മുൻവർഷം IFFK-യിൽ 19 സിനിമകൾക്ക് അനുമതി തടയുകയും പിന്നീട് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ചിലതിന് മാത്രം അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഫിക്ഷൻ സിനിമകളേക്കാൾ ഡോക്യുമെന്ററി മേളകളിലെ ഇത്തരം വിലക്കുകൾ വാർത്തകളിൽ വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധ നേടാതെ മങ്ങിപ്പോകുന്നത് സ്ഥിതി കൂടുതൽ ഗുരുതരമാക്കുന്നു.

ഡോക്യുമെന്ററികൾക്ക് ഭരണകൂടങ്ങളുമായി ഒരു പ്രത്യേക സംഘർഷചരിത്രമുണ്ട്. അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന സിനിമകൾക്ക് എല്ലാക്കാലത്തും സമ്മർദങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം സംഭവിക്കുന്ന കാര്യമല്ല ഇത്. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലും ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുന്ന ഡോക്യുമെന്ററികൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കാരണം വളരെ ലളിതമാണ്. ഒരു ഫിക്ഷൻ സിനിമ ഒരു കഥ പറയുമ്പോൾ, ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി പലപ്പോഴും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യത്തെ നേരിട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അധികാരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണത്തിന് പുറത്തുള്ള മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യം അത് പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഡോക്യുമെന്ററികൾക്ക് പ്രക്ഷക ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുത്ത ഫിലിം സൊസൈറ്റികൾക്കും സ്വതന്ത്ര സിനിമാ പ്രദർശനങ്ങൾക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. വാണിജ്യ സിനിമകൾക്കായി നിലനിന്നിരുന്ന തിയേറ്റർ സംവിധാനത്തിന് പുറത്തായി മറ്റൊരു സിനിമാ സംസ്കാരം വളർന്നുവന്നത് ഇത്തരം ഇടങ്ങളിലൂടെയാണ്. രാഷ്ട്രീയ സിനിമകൾക്കും ഡോക്യുമെന്ററികൾക്കും പരീക്ഷണ സിനിമകൾക്കും ഈ സമാന്തര സംവിധാനങ്ങൾ വലിയ പ്രേക്ഷകവേദി നൽകി. ആനന്ദ് പട്‌വർധന്റെ സിനിമകൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രധാനപ്പെട്ട ഡോക്യുമെന്ററികൾ ഇത്തരം പ്രദർശനങ്ങളിലൂടെയാണ് ആളുകളിലെത്തിയത്. മുസാഫർനഗർ ബാക്കി ഹൈ പോലുള്ള സിനിമകൾക്കും ഇത്തരം പ്രദർശന ശൃംഖലകൾ പ്രധാനമായിരുന്നു.

കേരളത്തിലും കെ.പി. ശശിയെ പോലുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകരുടെ സിനിമകൾക്ക് ഇത്തരം സമാന്തര പ്രദർശനങ്ങൾ വലിയ പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുകൾ സിനിമ കാണിക്കുന്ന പരിപാടികൾ മാത്രമല്ല. വാണിജ്യ താൽപര്യങ്ങൾക്കും ഔദ്യോഗിക ആഖ്യാനങ്ങൾക്കും പുറത്തുള്ള സിനിമകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന പൊതുസ്ഥലങ്ങളാണ് അവ. അവിടെയും നിയന്ത്രണം ശക്തമാകുമ്പോൾ സിനിമയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രമല്ല, സിനിമ കാണാനുള്ള പ്രേക്ഷകരുടെ അവകാശവും ചുരുങ്ങുകയാണ്.

പ്രദർശനാനുമതി തടയപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഭരണകൂടം എന്തിനെയാണ് ഭയക്കുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാകും. Put Your Soul on Your Hand and Walk എന്ന സിനിമ കാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ (Cannes) പ്രീമിയർ ചെയ്ത, സബതിയ ഫർസി സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രമാണ്. പാലസ്തീനീയൻ ഫോട്ടോ ജേർണലിസ്റ്റായ ഫാത്തിമ ഹസൂനയുടെ ജീവിതമാണ് പ്രമേയം. കാൻ സെലക്ഷൻ വിവരം ലഭിച്ചതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ ഫാത്തിമ ഇസ്രായേൽ ബോംബാക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ലോകശ്രദ്ധ നേടിയ ഇത്തരം മികച്ച ഡോക്യുമെന്ററികൾക്ക് പോലും ഇവിടെ വിലക്ക് നേരിടുന്നു. Birds of War, Memories of a Window പോലുള്ള സൺഡാൻസ്, ബെർലിൻ തുടങ്ങിയ ലോകോത്തര ഫെസ്റ്റിവലുകളിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾക്കും ഇന്ത്യയിലെ മേളകളിൽ ഇടം ലഭിക്കുന്നില്ല.

കേരള അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര മേളയിൽ (IFFK) പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ട സിനിമകളിൽ ഒന്നായ, സന്ധ്യാ സൂരി സംവിധാനം ചെയ്ത 'സന്തോഷ്' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പോസ്റ്റർ.

ദിവ്യഭാരതിയുടെ 'കക്കൂസ്' ഇന്ത്യയിലെ ശുചീകരണ തൊഴിലാളികളുടെ ദാരുണമായ സാമൂഹ്യാവസ്ഥയെയും ജാതി വിവേചനത്തെയും തുറന്നുകാണിക്കുന്ന ഡോക്യുമെന്ററിയാണ്. 'കക്കൂസ്' എന്ന ചിത്രത്തിന് നേരെ എതിർപ്പുകൾ ഉയർന്നെങ്കിലും പൂർണ്ണ നിരോധനം (Blanket ban) ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾക്ക് സ്ക്രീനിംഗ് പെർമിഷൻ പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നു. പാർലമെന്റ് സ്ട്രീറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ ഓർമ്മകളും ആസ്തെറ്റിക് സെൻസും പങ്കുവെക്കുന്ന മനോഹരമായ Parliament Street ചിത്രവും വിലക്കിന് ഇരയായി. ചരിത്രപരമായ ഓർമ്മകളെയും ശബ്ദങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി മായ്ച്ചുകളയാനാണ് അധികാരികൾ ശ്രമിക്കുന്നത്.

ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഇത്തരം ഭയവും വിലക്കുകളും ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ നോക്കിയാൽ, വെനീസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഗാസ കൂട്ടക്കൊലയെ വിമർശിച്ച ഇസ്രായേലി ഫിലിം മേക്കേഴ്സിന് സ്വന്തം രാജ്യത്ത് നേരിടേണ്ടി വന്ന വിലക്കുകളും, ഉക്രൈൻ യുദ്ധത്തിനെതിരെ സംസാരിച്ച റഷ്യൻ ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധായകർ നേരിടുന്ന ഭീഷണികളും ലോകത്തെമ്പാടും സത്യം പറയുന്ന ഡോക്യുമെന്ററികൾക്ക് നേരെ നടക്കുന്ന കടന്നാക്രമണങ്ങളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.

സാധാരണ സെൻസർ ബോർഡിന് മുന്നിൽ ഒരു സിനിമ വരുമ്പോൾ, സെൻസർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നിഷേധിച്ചാൽ അതിനുള്ള കാരണങ്ങൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്. ഇന്ന ഭാഗങ്ങൾ മ്യൂട്ട് ചെയ്യണമെന്നോ കട്ട് ചെയ്യണമെന്നോ അവർ വ്യക്തമാക്കും. അതിൽ എതിർപ്പുണ്ടെങ്കിൽ ഫിലിം മേക്കർക്ക് അപ്പലേറ്റ് കമ്മിറ്റിയെയോ ഹൈക്കോടതിയെയോ സുപ്രീം കോടതിയെയോ സമീപിച്ച് നിയമപോരാട്ടം നടത്താം. 'കാബോഡി സ്കേപ്പ്സ്' (Ka Bodyscapes) എന്ന സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി സംവിധായകൻ ജയൻ ചെറിയാൻ നടത്തിയ ദീർഘകാല നിയമപോരാട്ടം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്.

എന്നാൽ ഐ & ബി മന്ത്രാലയം ഫെസ്റ്റിവലുകൾക്ക് നൽകുന്ന ക്ലിയറൻസ് (Festival Clearance) ഒരു 'വൺ ടൈം അപ്രൂവൽ' ആണ്. ഇവിടെ അനുമതി നിഷേധിക്കുന്നതിനായി മന്ത്രാലയം കാരണം വ്യക്തമാക്കാറില്ല. കാരണം വ്യക്തമാക്കാത്തപക്ഷം, അത് കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ സംവിധായകർക്ക് സാധിക്കാതെ വരുന്നു. മുൻപ് ആനന്ദ് പട്‌വർദ്ധന്റെ 'റീസൺ' (Reason) എന്ന ചിത്രത്തിന് കോടതി താൽക്കാലിക സ്റ്റേ വഴി പ്രദർശനാനുമതി നൽകിയെങ്കിലും, എല്ലാ സ്വതന്ത്ര ഫിലിം മേക്കേഴ്സിനും കോടതി കയറി ഇറങ്ങാനുള്ള സാമ്പത്തിക ശേഷിയോ പ്രിവിലേജോ ഇല്ല.

ഒരു സിനിമയ്ക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നൽകുകയോ നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ആരാണ്? ഐ ആൻഡ് ബി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ അനുമതി ആവശ്യപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന്റെ കൃത്യമായ നടപടിക്രമം എന്താണ്? സിനിമ പരിശോധിക്കുന്നത് ആരാണ്? എന്തൊക്കെ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്? അനുമതി നിഷേധിക്കുമ്പോൾ കാരണം അറിയിക്കേണ്ട ബാധ്യതയില്ലേ? തീരുമാനത്തിനെതിരെ അപ്പീൽ ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനം എന്താണ്?

ഒരു സർക്കാർ സ്ഥാപനമാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നതെങ്കിൽ, അത് സുതാര്യമായിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. 'അനുമതിയില്ല’ എന്നൊരു മറുപടി മാത്രം മതിയാകില്ല. എന്തുകൊണ്ട് അനുമതിയില്ല എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കാനുള്ള അവകാശം സിനിമയ്ക്കും സിനിമയുടെ നിർമ്മാതാവിനും പ്രേക്ഷകനുമുണ്ട്. കാൻസ് പോലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു സിനിമ കേരളത്തിലെ ഒരു സർക്കാർ പിന്തുണയുള്ള ചലച്ചിത്രമേളയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാക്കേണ്ടത് ആരുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ് എന്ന ചോദ്യവും അതോടൊപ്പം ഉയരുന്നു.

ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം സാമ്പത്തികമാണ്. ഒരു വലിയ വാണിജ്യ സിനിമയുടെ പ്രദർശനം തടയപ്പെട്ടാൽ, അതിന്റെ നിർമ്മാതാക്കൾക്ക് നിയമപരമായ പോരാട്ടം നടത്താനുള്ള സാമ്പത്തിക ശേഷി ഉണ്ടായേക്കാം. എന്നാൽ ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി നിർമ്മിക്കുന്നയാൾ പലപ്പോഴും സ്വന്തം പണം ഉപയോഗിച്ചോ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സഹായത്തോടെയോ ചെറിയ വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചോ ആണ് സിനിമ പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. അത്തരമൊരു സിനിമയ്ക്ക് പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിച്ചാൽ, അതിനെതിരെ വർഷങ്ങളോളം നിയമപോരാട്ടം നടത്താൻ അയാൾക്ക് കഴിയുമോ?
അനുമതി നിഷേധിച്ചാൽ കാരണം രേഖാമൂലം നൽകണം. അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനം വേണം. ഇല്ലെങ്കിൽ നിയമത്തിന്റെ വാതിൽ തുറന്നുകിടക്കുന്നുവെന്ന് പറയുമ്പോഴും അതിലൂടെ കടന്നുപോകാനുള്ള സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്തവർ പുറത്തുതന്നെ നിൽക്കും.

സിനിമാറ്റോഗ്രാഫി ആക്ടിൽ വരുത്തിയ പുതിയ പരിഷ്കരണങ്ങളിൽ 'ആന്റി നാഷണൽ' (Anti-national), "വിവിധ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നത്" തുടങ്ങിയ വ്യാഖ്യാനസാധ്യതകളുള്ള വാചകങ്ങളാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തിലെ ജാതി-മത-ലിംഗ വിവേചനങ്ങൾക്കെതിരെ സംസാരിക്കുന്നവരെയും, ഭരണകൂട വിമർശനം നടത്തുന്നവരെയും എളുപ്പത്തിൽ 'രാജ്യവിരുദ്ധർ' എന്ന് മുദ്രകുത്താൻ ഇതോടൊപ്പം സാധിക്കുന്നു.

ഇത്തരം നിയമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സമാന്തര ശബ്ദങ്ങളെ നിശ്ശബ്ദമാക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് വിദ്വേഷവും തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങളും അടങ്ങിയ 'പ്രൊപ്പഗണ്ട സിനിമകൾക്ക്' (Propaganda Movies) യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ സർക്കാർ പിന്തുണയോടെ പ്രദർശനാനുമതിയും നികുതി ഇളവുകളും ലഭിക്കുന്നു. 'ധുരന്ദർ' (Dhurandhar) പോലെയുള്ള സിനിമകൾ അയൽരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തെയോ സാമുദായിക അന്തരീക്ഷത്തെയോ ബാധിക്കുന്നില്ലേ എന്ന ചോദ്യം പ്രസക്തമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പര്യടനങ്ങളിൽ വരെ ഇത്തരം സിനിമകളെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കാൻ ഭരണകൂടം മടിക്കുന്നില്ല.

The Kerala Story പോലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണ സ്വഭാവമുള്ള സിനിമകൾക്ക് ലഭിച്ച പിന്തുണയും പ്രചാരണവും നമുക്കറിയാം. അതേസമയം, സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്ന സിനിമകൾക്ക് പ്രദർശനാനുമതി ലഭിക്കുന്നില്ല. ഒരു സിനിമയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിനോട് നമുക്ക് യോജിക്കണമെന്നില്ല. അതിന്റെ ആശയത്തോട് ശക്തമായി വിയോജിക്കാം. എന്നാൽ ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ അതിന്റെ മറുപടി സിനിമയെ തടയുന്നതാണോ, അതോ അതിനെതിരെ മറ്റൊരു സിനിമയും മറ്റൊരു വാദവും ഉയർത്തുന്നതാണോ? ഒരു സിനിമ നല്ലതാണോ മോശമാണോ എന്നത് ഇവിടെ പ്രധാന പ്രശ്നമല്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ള സിനിമകൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രേക്ഷകരിലെത്താനുള്ള അവസരം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ IDSFFK-യിലെ 31 സിനിമകളുടെ കാര്യത്തെ ഒരു ചലച്ചിത്രമേളയുടെ സംഘാടനപരമായ പ്രശ്നമായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. ഇത് സിനിമയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചും, ഡോക്യുമെന്ററികളുടെ നിലനിൽപ്പിനെക്കുറിച്ചും, ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുകളുടെ സ്വതന്ത്ര സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചും, സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വയംഭരണത്തെക്കുറിച്ചുമുല്ല ചോദ്യമാണ്. ഇത് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഫെഡറൽ അധികാരത്തെ സംബന്ധിച്ച ചോദ്യവുമാണ്. എല്ലാറ്റിനുമുപരി, വ്യത്യസ്ത ആശയങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും പങ്കുവെക്കാനുള്ള സിനിമയുടെ ആവിഷ്‌ക്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം കൂടിയാണ്.

ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുകൾക്ക് അതുകൊണ്ടുതന്നെ വലിയൊരു ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. വാണിജ്യ വിപണിയിൽ ഇടം ലഭിക്കാത്ത സിനിമകൾക്കും അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന സിനിമകൾക്കും ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെയും ജീവിതം പറയുന്ന സിനിമകൾക്കും ലോകത്തിന്റെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന സംഭവങ്ങളെ വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന സിനിമകൾക്കും അവിടെയാണ് പ്രേക്ഷകരെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നത്. അതിനാൽ ഒരു സിനിമയ്ക്ക് അനുമതി നിഷേധിക്കുമ്പോൾ കാരണം പറയണം. ആരാണ് തീരുമാനിച്ചതെന്ന് പറയണം. എന്താണ് മാനദണ്ഡമെന്ന് പറയണം. ഇത്തവണ 31 സിനിമകൾക്ക് അനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നാളെ അത് എത്ര സിനിമകളായിരിക്കും എന്നതാണ് ഇനി ചോദിക്കേണ്ടത് എന്നതല്ല പ്രധാനം, നാളെ ഒരു സിനിമയ്ക്ക് ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ തന്നെ കഴിയുമോ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.

ഇവിടെ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുത കൂടിയുണ്ട്. കേരള സർക്കാർ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പൊതുപണത്തിന്റെയും പിന്തുണയോടെ നടക്കുന്ന ഒരു ചലച്ചിത്രമേളയിൽ ഏത് സിനിമ പ്രദർശിപ്പിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ഒരു വകുപ്പിന്റെ ഇടപെടലിന്റെ നിയമപരമായ പരിധി എന്താണ്?

കേരളത്തിലെ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിലാണ് സിനിമകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത്. അവിടെ നിയമ-സമാധാന പ്രശ്നമുണ്ടെങ്കിൽ അത് കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തം സംസ്ഥാന സർക്കാരിനാണ്. അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഒരു കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയത്തിന് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു സാംസ്കാരിക വേദിയിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കേണ്ട സിനിമയെക്കുറിച്ച് അന്തിമ തീരുമാനം എടുക്കാനുള്ള അധികാരം എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത് എന്നത് നിയമപരമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് ഒരു സിനിമയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. ഫെഡറൽ സംവിധാനത്തിന്റെയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും പ്രശ്നം കൂടിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഇതിനെ നിയമപരമായി ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകണം എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ലോകത്തെ പ്രധാന ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ളവരുടെയും ഈ മേഖലയിൽ പരിചയമുള്ളവരുടെയും അഭിപ്രായം തേടി നിയമപരമായും സാംസ്കാരികമായും ഈ വിഷയത്തെ നേരിടേണ്ടതുണ്ട്.

അയൽരാജ്യങ്ങളായ ശ്രീലങ്ക (യാഫ്ന ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ), നേപ്പാൾ (കാഠ്മണ്ഡു മൗണ്ടൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ), ബംഗ്ലാദേശ് (ധാക്ക ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ) എന്നിവിടങ്ങളിലൊക്കെ രാഷ്ട്രീയ ബോധമുള്ള, ഡോക്യുമെന്ററി മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള ആളുകളാണ് മേളകളുടെ തലപ്പത്ത് ഇരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ ഐ.എഫ്.എഫ്.ഐ. (IFFI) പോലെയുള്ള മേളകളിലോ, അല്ലെങ്കിൽ കേരള ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയിലോ പലപ്പോഴും കൊമേർഷ്യൽ സിനിമാ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരെയോ ഭരണകൂടത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ടവരെയോ ആണ് നിയമിക്കുന്നത്. ജാതി വിവേചന ആരോപണങ്ങളിൽ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ട ശങ്കർ മോഹനെ പോലെയുള്ളവരുടെ പേരുകൾ അക്കാദമി തലപ്പത്തേക്ക് വീണ്ടും ഉയർന്നുവരുന്നത് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക അപചയമാണ്.

ഡോ. ബിജു, ഡോൺ പാലത്തറ, രാജേഷ് ജെയിംസ് തുടങ്ങി ലോക സിനിമയെ കൃത്യമായി അറിയുന്ന, അക്കാദമിക് പശ്ചാത്തലമുള്ള നിരവധി പ്രതിഭകൾ കേരളത്തിലുണ്ട്. ഇവരുടെ കഴിവുകളെയും കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങൾ തയ്യാറാകുന്നില്ല. മാസങ്ങളായി ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ ഫെസ്റ്റിവൽ ഡയറക്ടർ, ഡെപ്യൂട്ടി ഡയറക്ടർ പദവികൾ വിജനമായി കിടക്കുന്നതും ഇതിന്റെ ആഴം കൂട്ടുന്നു. കാൻസ്, ബെർലിൻ മേളകളിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച സിനിമകൾ കാണിക്കാൻ അനുമതിയില്ലാത്ത നാടായി ഇന്ത്യ മാറുമ്പോൾ, ലോകത്തിന് മുന്നിൽ ലജ്ജിക്കേണ്ടി വരുന്നത് ഓരോ ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകനുമാണ്.

സിനിമയെ കലാമൂല്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കാണുന്ന ആളുകൾ അക്കാദമിയുടെ തലപ്പത്തേക്ക് എത്തുന്നില്ല. ലോക സിനിമയെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചിട്ടുള്ളവരും അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുള്ളവരും സിനിമയെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം എഴുതുകയും ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഡോ. ബിജുവിനെ പോലുള്ള നിരവധി ആളുകൾ കേരളത്തിലുണ്ട്. ഒരു സിനിമ എടുത്ത് നാലോ അഞ്ചോ ഫെസ്റ്റിവലുകളിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു എന്നതുമാത്രമല്ല ഒരാളുടെ യോഗ്യത. സിനിമയെ ഒരു സാംസ്കാരിക ഇടമായി കാണുകയും, ലോക സിനിമയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും, വർഷങ്ങളായി ചലച്ചിത്രമേളകളുടെ നടത്തിപ്പിനെയും അതിന്റെ പരിമിതികളെയും സാധ്യതകളെയും കുറിച്ച് എഴുതുകയും സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളുടെ അനുഭവത്തിനും വിലയുണ്ട്. അങ്ങനെയുള്ള പ്രതിഭകളെ നമ്മുടെ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ച് എന്തുകൊണ്ടാണ് നമ്മൾ ആലോചിക്കാത്തത്?

ഇവിടെ ചോദ്യം 31 സിനിമകൾക്ക് അനുമതി കിട്ടിയോ ഇല്ലയോ എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ സിനിമയ്ക്ക് എത്രമാത്രം സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കാം എന്നതാണ് അടിസ്ഥാന ചോദ്യം. ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുകൾ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളും അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളും ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന പൊതുഇടങ്ങളായി നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ, അവയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സുതാര്യതയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഐ & ബി മന്ത്രാലയം കാണിക്കുന്ന ഈ അമിതാധികാര പ്രയോഗം സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഫെഡറൽ അവകാശങ്ങൾക്ക് മേലുള്ള ലംഘനമാണ്. സംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ നികുതിപ്പണം ഉപയോഗിച്ച് കെ.എസ്.എഫ്.ഡി.സി. തിയേറ്ററുകളിൽ നടത്തുന്ന ഒരു മേളയിൽ ക്രമസമാധാനം ഉറപ്പുവരുത്തേണ്ടത് സംസ്ഥാന സർക്കാരാണ്. ലോകത്തോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്ന, പ്രതിരോധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം സംസാരിക്കുന്ന ഐ.ഡി.എസ്.എഫ്.എഫ്.കെ, ഐ.എഫ്.എഫ്.കെ പോലെയുള്ള സാംസ്കാരിക ഇടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് കേവലം സിനിമയുടെ മാത്രം ആവശ്യമല്ല; മറിച്ച് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ തന്നെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ആവശ്യമാണ്.