“മനസ്സിന്റെ സംസ്കരണമായിരിക്കണം മനുഷ്യ അസ്തിത്വത്തിന്റെ പരമമായ ലക്ഷ്യം.”
—ബി.ആർ. അംബേദ്കർ

മൈലുകളാൽ അളക്കാവുന്ന യാത്രകളുണ്ട്, തലമുറകളാൽ അളക്കേണ്ട യാത്രകളുമുണ്ട്.

അടുത്തിടെ അയർലൻഡിലേക്കും യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലേക്കും ഞാൻ നടത്തിയ യാത്ര എന്റെ അക്കാദമിക ജീവിതത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന നിമിഷമായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പൊളിറ്റിക്കൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ, ജനാധിപത്യം, പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ഒരു ഡോക്ടറൽ ഗവേഷകൻ എന്ന നിലയിൽ, എന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാനും പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരുമായി സംവദിക്കാനും സർവ്വകലാശാലകൾ സന്ദർശിക്കാനും എനിക്ക് അവസരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഈ അനുഭവങ്ങൾക്കിടയിലെല്ലാം മറ്റെന്തിനേക്കാളും വേറിട്ടുനിന്ന ഒന്നുണ്ടായിരുന്നു: ലണ്ടനിലെ ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറുടെ വീട്ടിലേക്ക് ഞാൻ പ്രവേശിച്ച ആ നിമിഷം.

പല സന്ദർശകർക്കും അത് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മഹാനായ ഒരു ബുദ്ധിജീവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്രസ്മാരകം മാത്രമായിരിക്കാം. എന്നാൽ എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് അതിലുമപ്പുറമായിരുന്നു: എന്റെ സ്വന്തം ജീവിതയാത്രയെ സാധ്യമാക്കിയ ഒരു ചരിത്രവുമായുള്ള ആഴമേറിയതും തികച്ചും വ്യക്തിപരവുമായ ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചയായിരുന്നു അത്.

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ രംഗപ്പന്നൂർ എന്ന ചെറിയൊരു ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ വരുന്നത്. എന്റെ കുടുംബത്തിൽ നിന്നും ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ നിന്നും പിഎച്ച്.ഡി. ഗവേഷണ രംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്ന ആദ്യത്തെ വ്യക്തി ഞാനാണ്. അവിടെ വളർന്നുവന്ന എന്നെ സംബന്ധിച്ച്, ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണവും അക്കാദമിക കോൺഫറൻസുകളും വിദേശയാത്രകളുമെല്ലാം ചിന്തകൾക്കും എത്തിപ്പിടിക്കാവുന്നതിനും എത്രയോ അപ്പുറത്തുള്ള ഒരു ലോകമായിരുന്നു. പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി ഒന്നാം തലമുറ വിദ്യാർത്ഥികളെപ്പോലെ, എനിക്കും വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് കേവലം ഒരു ജോലി സമ്പാദിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് അത് അന്തസ്സിലേക്കും ആത്മവിശ്വാസത്തിലേക്കും ആത്മാഭിമാനത്തിലേക്കുമുള്ള വഴി കൂടിയായിരുന്നു.

അംബേദ്കർ ഹൗസിനുള്ളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അറിയാതെ വികാരാധീനനായി. ഒരു ഗവേഷകൻ എന്ന നിലയിലുള്ള ചിന്തകൾ മാറ്റിവെച്ച് ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾ ഞാൻ അവിടെ നിശ്ചലനായി നിന്നു. ആ മുറിയും, ചിത്രങ്ങളും, പുസ്തകങ്ങളും, ഒരിക്കൽ അംബേദ്കർ ഇവിടെ ജീവിക്കുകയും പഠിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു എന്ന ബോധ്യവും കാലങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ഒരു ആത്മബന്ധത്തിന്റെ ആഴമേറിയ അനുഭൂതിയാണ് എന്നിലുണ്ടാക്കിയത്. വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതിനായി അദ്ദേഹത്തിന് നേരിടേണ്ടി വന്ന പ്രതിബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ പോരാട്ടമാണ് എന്നെപ്പോലെയുള്ളവരുടെ യാത്രകളെപ്പോലും വിഭാവനം ചെയ്യാൻ തക്കവണ്ണം സാധ്യമാക്കിയത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ചിന്തിച്ചു. ആ നിമിഷത്തിൽ ഞാൻ അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞത് തികച്ചും വ്യക്തിപരമായ ഒന്നായിരുന്നു; എന്നാൽ അത് അതിജീവനത്തിന്റെയും, ഉൽക്കർഷേച്ഛയുടെയും, വിമോചനമാർഗ്ഗമെന്ന നിലയിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും വളരെ വലിയൊരു സമരചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗം കൂടിയായിരുന്നു.

അംബേദ്കറുടെ വിദ്യാഭ്യാസ പ്രയാണത്തെ കേവലം അക്കാദമിക നേട്ടങ്ങളുടെ ഒരു ചരിത്രമായി മാത്രം വിലയിരുത്താനാകില്ല. കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ, ജാതിയുടെ പേരിൽ സ്കൂളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് കുടിവെള്ളം പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും മറ്റ് വിദ്യാർത്ഥികളിൽ നിന്ന് മാറി തനിച്ചിരുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇവ ഒറ്റപ്പെട്ട അപമാനങ്ങൾ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ആർക്കൊക്കെ അറിവ് നേടാം, ആർക്കൊക്കെ പാടില്ല എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതിയുടെ വെളിപ്പെടുത്തലുകളായിരുന്നു. എന്നിട്ടും, അംബേദ്കർ ആ മാറ്റിനിർത്തലുകളെ അറിവിനായുള്ള നിരന്തരവും തീക്ഷ്ണവുമായ ഒരു പോരാട്ടമാക്കി മാറ്റിതീർത്തു.

ലണ്ടനിൽ എത്തുമ്പോൾ, അംബേദ്കർ കേവലം മറ്റൊരു ബിരുദം കൂടി ലക്ഷ്യമിട്ടെത്തിയ വിദ്യാർത്ഥി മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഒരു കാലത്ത് ഒരു സ്കൂൾ കുട്ടിയുടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ അന്തസ്സ് പോലും തനിക്ക് നിഷേധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു ലോകത്താണ് അദ്ദേഹം അറിവ് തേടി അലഞ്ഞത്. കടുത്ത സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും, അദ്ദേഹം ലൈബ്രറികളിലും റീഡിംഗ് റൂമുകളിലും മണിക്കൂറുകളോളം ചിലവഴിച്ചു; സ്വന്തം സുഖസൗകര്യങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ത്യജിച്ചാണ് അദ്ദേഹം പഠനം തുടർന്നത്. ഈ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ആർജ്ജിച്ച ജ്ഞാനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ജാതി, ജനാധിപത്യം, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം, തൊഴിൽ, ഭരണഘടനാവാദം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനശക്തിയുള്ള കൃതികൾക്കും ചിന്തകൾക്കും രൂപം നൽകിയത്.

തത്ത്വചിന്തകരുടെയും ചിന്തകരുടെയും ഭവനങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നത്, ഒരു തലമുറയ്ക്ക് മറ്റൊരു തലമുറയുടെ ബൗദ്ധിക ജീവിതത്തെ അടുത്തറിയാൻ അവസരമൊരുക്കുന്നു. അത്തരം സ്ഥലങ്ങൾ പൊതു ഓർമ്മകളുടെ കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറുന്നു; പരിവർത്തനാത്മകമായ ആശയങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നത് ചില പ്രത്യേക മുറികളിൽ നിന്നും, പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും, പോരാട്ടങ്ങളിൽ നിന്നും, സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നുമാണെന്ന് അവ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. അംബേദ്കർ ഹൗസിനും അങ്ങനെയൊരു പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബൗദ്ധിക പ്രയാണത്തിന്റെ ചരിത്രം വെറുതെ വായിച്ചറിയുന്നതിനേക്കാൾ വളരെ അടുത്തതായും തൊട്ടറിയാൻ കഴിയുന്നതായും അനുഭവപ്പെട്ടു.

അംബേദ്കറുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, ഒരു കാര്യം എന്റെ മനസ്സിൽ ശക്തമായി അവശേഷിച്ചു. ഡോ. അംബേദ്കർ അന്തരിച്ചത് 1956-ലാണ്. ഏതാണ്ട് എഴുപത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് എന്റെ കുടുംബത്തിൽ നിന്നും ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ നിന്നും പി.എച്ച്.ഡി. ഗവേഷണത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്ന ആദ്യത്തെ വ്യക്തിയായി ഞാൻ മാറുന്നത്. ഇത് എന്നെ ഒരേ സമയം പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ഒപ്പം ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അംബേദ്കറും മറ്റുള്ളവരും മുന്നോട്ട് നയിച്ച പോരാട്ടങ്ങളില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ എന്റെ ഈ യാത്ര സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും പ്രയാസകരമാകുമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, എന്നെപ്പോലെയുള്ള ഒരു പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരാൾക്ക് ഡോക്ടറൽ ഗവേഷണ രംഗത്തേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എടുത്ത ഈ ദീർഘമായ സമയം, വിദ്യാഭ്യാസ അവസരങ്ങൾ എത്രത്തോളം സാവധാനത്തിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത് എന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കൂടിയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. വാതിലുകൾ തുറക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകാം, പക്ഷേ അവയിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ പലർക്കും ഇപ്പോഴും തലമുറകൾ വേണ്ടിവരുന്നു.

എന്നിരുന്നാലും, എന്റെ ഈ കഥ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ അസമത്വങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതായി എന്നതിന്റെ തെളിവായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടരുത്. ദലിത്-പാർശ്വവൽക്കൃത പശ്ചാത്തലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇപ്പോഴും മോശമായ സ്കൂൾ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പഠനത്തിലും ഡിജിറ്റൽ വിഭവങ്ങളിലുമുള്ള അസമത്വം, സാമൂഹിക വിവേചനം, പരിമിതമായ അക്കാദമിക പിന്തുണ, സ്വന്തം കുടുംബങ്ങളിലോ സമൂഹങ്ങളിലോ മാതൃകയാക്കാൻ തക്കവണ്ണമുള്ള വ്യക്തികളുടെ (Role models) അഭാവം എന്നിവ നേരിടുന്നുണ്ട്. പല ഒന്നാം തലമുറ വിദ്യാർത്ഥികളെ സംബന്ധിച്ചും, ഒരു സർവ്വകലാശാലയിൽ പ്രവേശനം നേടുക എന്നത് ഒരു സ്വാഭാവിക പ്രതീക്ഷയെന്നതിനേക്കാൾ അസാധാരണമായ ഒരു നേട്ടമായിത്തന്നെയാണ് ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് വിദ്യാഭ്യാസ നീതിക്കായുള്ള അംബേദ്കറുടെ പോരാട്ടം ഇന്നും പൂർത്തിയാകാതെ തുടരുന്നത്.

ഒരു സർവ്വകലാശാലയിൽ എത്തിച്ചേരുക എന്നത് പക്ഷേ, എപ്പോഴും സമത്വത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരലായി മാറുന്നില്ല. വിദ്യാലയങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ആർക്കാണ് അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്, ആർക്കാണ് പിന്തുണ ലഭ്യമാകുന്നത്, ആരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് എന്നിവ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ ജാതി ഇപ്പോഴും സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. രോഹിത് വെമുലയുടെ ദാരുണമായ മരണവും അതിനെത്തുടർന്ന് ജാതിവിവേചനത്തെക്കുറിച്ച് ഉണ്ടായ ചർച്ചകളും വേദനാജനകമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് തുറന്നുകാട്ടിയത്: ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം അന്തസ്സോ, തുല്യ പരിഗണനയോ, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന ബോധ്യമോ (belonging) സ്വാഭാവികമായി ഉറപ്പുനൽകുന്നില്ല.

സർവ്വകലാശാലകൾക്കപ്പുറം, ഭൂമി, തൊഴിൽ, പാർപ്പിടം, രാഷ്ട്രീയ അധികാരം എന്നിവ ലഭ്യമാകുന്നതിനെ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ ജാതി ഇന്നും വളരെ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. നിയമപരമായി നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും തോട്ടിപ്പണി (Manual scavenging) ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നതും, പട്ടികജാതി വിഭാഗങ്ങൾക്ക് നേരെ തുടരുന്ന അതിക്രമങ്ങളും ഭരണഘടനാപരമായ സമത്വവും യഥാർത്ഥ ജീവിത യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ദൂരത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽപ്പോലും ഈ വൈരുദ്ധ്യം പ്രകടമാണ്. പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ശബ്ദങ്ങൾക്ക് സംസാരിക്കാനും, സംഘടിക്കാനും, മാറ്റിനിർത്തലുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുമുള്ള പുതിയ ഇടങ്ങൾ സോഷ്യൽ മീഡിയ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ജാതിവിവേചനങ്ങൾ പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ അത് കാരണമാകുന്നുമുണ്ട്.

എന്നിരുന്നാലും, പ്രത്യാശയ്ക്കുള്ള കാരണങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ദലിത് പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നുള്ള പുതിയ തലമുറയിലെ ഗവേഷകരും, എഴുത്തുകാരും, ആക്റ്റിവിസ്റ്റുകളും, മാധ്യമപ്രവർത്തകരും, ആർജ്ജവമുള്ള പൊതുജനങ്ങളും പരമ്പരാഗതമായി നിലനിൽക്കുന്ന സാമൂഹിക ശ്രേണികളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനായി സർവ്വകലാശാലകളെയും, സാഹിത്യത്തെയും, നിയമത്തെയും, ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങളെയും ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. അംബേദ്കറുടെ പൈതൃകം നിലകൊള്ളുന്നത് കേവലം പ്രതിമകളിലോ, സ്മാരകങ്ങളിലോ, വാർഷിക അനുസ്മരണങ്ങളിലോ മാത്രമല്ലെന്ന് ഇവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. മറിച്ച്, മനുഷ്യർ സംസാരിക്കാനും, പഠിക്കാനും, പങ്കാളികളാകാനും, തുല്യരായി പരിഗണിക്കപ്പെടാനുമുള്ള തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ എവിടെയൊക്കെ സ്ഥാപിച്ചെടുക്കുന്നുണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം ആ പൈതൃകം ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നു.

ലണ്ടൻ 10 കിംഗ് ഹെൻറീസ് റോഡിലുള്ള ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറുടെ വസതി ഇന്ന് അറിവിന്റെയും സാമൂഹിക നീതിയുടെയും പൈതൃകം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര സ്മാരകമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, സമത്വം, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയോടുള്ള ഡോ. അംബേദ്കറുടെ പ്രതിബദ്ധതയുടെ തെളിവായിട്ടാണ് ഈ വസതി നിലകൊള്ളുന്നത്. ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഈ വസതിയുടെ താക്കോലുകളും രേഖകളും, അതിന്റെ ഉടമസ്ഥർ, അർജുനി-മോർഗോൺ മണ്ഡലത്തിലെ ജനപ്രതിനിധിയും മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മുൻ സാമൂഹിക നീതി വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായിരുന്ന രാജ്കുമാർ ബദോലെയ്ക്ക് 2015-ൽ കൈമാറി.

പൊളിറ്റിക്കൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിലും ജനാധിപത്യപരമായ പ്രാതിനിധ്യത്തിലും ഗവേഷണം നടത്തുന്ന ഒരാളെന്ന നിലയിൽ, ആശയങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അംബേദ്കറുടെ ദർശനം എന്നെ പ്രത്യേകം ആകർഷിച്ച ഒന്നാണ്. അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ജനാധിപത്യം എന്നത് കേവലം തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്ന ഒന്നായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന് സാമൂഹിക സമത്വവും, ഭരണഘടനാ ധാർമ്മികതയും (constitutional morality), ബോധവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പൗരന്മാരും, അർത്ഥപൂർണ്ണമായ പങ്കാളിത്തവും അനിവാര്യമായിരുന്നു. സാമൂഹിക ജനാധിപത്യമില്ലാതെ രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യം നിലനിൽക്കില്ലെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അന്ന് എത്രത്തോളം പ്രധാന്യമുള്ളതായിരുന്നുവോ, അത്രതന്നെ ഇന്നും അടിയന്തിര പ്രാധാന്യമുള്ളതായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

“പഠിക്കുക, പോരാടുക, സംഘടിക്കുക” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിഖ്യാതമായ ആഹ്വാനം കേവലമൊരു മുദ്രാവാക്യം മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് അത് ജനാധിപത്യപരമായ പരിവർത്തനത്തിനായുള്ള ഒരു കർമ്മപദ്ധതിയായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം അസമത്വങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധ്യമാക്കിയപ്പോൾ, ആ മനസ്സിലാക്കലുകളെ മാറ്റത്തിനായുള്ള ആവശ്യങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ പോരാട്ടങ്ങൾ വഴി സാധിച്ചു; കൂട്ടായ സംഘടനയാകട്ടെ ആ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് സാമൂഹികമായ ഐക്യദാർഢ്യവും കരുത്തും പകർന്നു. ഈ മൂന്ന് വാക്കുകളെയും ഒരുമിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ, അറിവ് എന്നത് കേവലം വ്യക്തിപരമായ പുരോഗതിക്കപ്പുറം കൂട്ടായ വിമോചനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒന്നായിരിക്കണമെന്ന അംബേദ്കറുടെ ദൃഢവിശ്വാസത്തെയാണ് അവ വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ ക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങൾ, സ്വത്വം, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നത് എന്നാണ് എന്റെ സ്വന്തം ഗവേഷണം പരിശോധിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, അംബേദ്കർ ഹൗസിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയത്തെക്കുറിച്ച് കുറച്ചുകൂടി വിശാലമായ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കാൻ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അത് കേവലം സന്ദേശങ്ങളെയോ, മാധ്യമങ്ങളെയോ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളെയോ കുറിച്ച് മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ആർക്കൊക്കെയാണ് അറിവ് ലഭ്യമാകുന്നത്, ആരുടെ ആശയങ്ങളാണ് പൊതുചർച്ചകളിൽ ഇടംനേടുന്നത്, ആരുടെ ശബ്ദങ്ങളാണ് കേൾക്കപ്പെടുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൂടിയാണ്. ആശയവിനിമയത്തിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണം ആരംഭിക്കുന്നത് അറിവിന്റെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിലൂടെയാണെന്നാണ് അംബേദ്കറുടെ ജീവിതം എന്നെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചത്.

ഒന്നാം തലമുറ ഗവേഷകർ പിന്നിടുന്ന ദൂരം എന്നത് ഒരിക്കലും ഭൂമിശാസ്ത്രപരം മാത്രമല്ല; അത് ഒരേ സമയം സാമൂഹികവും, സാംസ്കാരികവും, ചരിത്രപരവുമായ ഒരു യാത്ര കൂടിയാണ്. മുൻതലമുറകൾക്ക് നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഇടങ്ങളിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുമ്പോൾ, അത് ആ മാറ്റിനിർത്തലിന്റെ ഓർമ്മകളെയും ഒപ്പം തങ്ങൾക്ക് പിന്നാലെ വരുന്നവർക്കായി ആ വഴി കൂടുതൽ വിശാലമാക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തത്തെയും ഒരേപോലെ വഹിക്കുന്നുണ്ട്. അറിവിനായുള്ള അംബേദ്കറുടെ സ്വന്തം പ്രയാണം ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാത്രം ജീവിതം മാറ്റുന്നതിനായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മറ്റ് മനുഷ്യർ ജീവിച്ചിരുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെത്തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയായിരുന്നു.

അംബേദ്കറുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ കേവലം അടിച്ചമർത്തലുകളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രക്ഷപ്പെടലായി മാത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് അതിന്റെ വലിയൊരു ലക്ഷ്യത്തെ വിസ്മരിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. സ്വന്തം സാഹചര്യങ്ങളെ പരിവർത്തിപ്പിക്കാൻ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ ജീവിച്ചിരുന്ന വ്യവസ്ഥിതികളെത്തന്നെ വെല്ലുവിളിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം അറിവിനെ ഉപയോഗിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ ജീവിതയാത്ര തനിക്ക് പിന്നാലെ വരുന്നവരോട് ഒരു കാര്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്: വിദ്യാഭ്യാസത്തെ കേവലം വ്യക്തിപരമായ നേട്ടമായി മാത്രം കാണാതെ, മറ്റുള്ളവരോടുള്ള ഒരു സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമായിക്കൂടി കാണുക എന്നതാണ് അത്.

അന്ന് അംബേദ്കർ ഹൗസിൽ നിന്നും പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ, പുതുക്കപ്പെട്ട ഒരു ഉത്തരവാദിത്തബോധം കൂടിയാണ് ഞാൻ നെഞ്ചിലേറ്റിയത്. ഞാൻ എത്രത്തോളം ദൂരം സഞ്ചരിച്ചെത്തി എന്ന് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇത്തരമൊരു യാത്രയെ സാധ്യമാക്കിത്തീർത്ത പോരാട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചും എനിക്ക് ലഭിച്ച അവസരങ്ങളെ ഇനി ഞാൻ എങ്ങനെ വിനിയോഗിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കാൻ ആ സന്ദർശനം എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അംബേദ്കർ ഹൗസിലെ എന്റെ സാന്നിധ്യം ഒരിക്കലും എന്റേതുമാത്രമായിരുന്നില്ല. ചരിത്രപരമായി അറിവും വിദ്യാഭ്യാസവും നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് അവ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി പോരാടിയ മനുഷ്യരുടെ പ്രയത്നങ്ങളെക്കൂടിയാണ് അത് പ്രതിനിധീകരിച്ചത്.

ഇന്ത്യ ഇന്ന് ഒരു ആഗോള വിജ്ഞാന സമൂഹമായി (global knowledge society) മാറാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും, അംബേദ്കർ ഉന്നയിച്ച ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങളിലൊന്ന് ഇപ്പോഴും പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ അവശേഷിക്കുന്നു: ആർക്കാണ് അറിവ് ലഭ്യമാകുന്നത്, ഏത് സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് അത് ലഭ്യമാകുന്നത്? ഇതിനുള്ള ഉത്തരം ദലിത്-പാർശ്വവൽക്കൃത സമൂഹങ്ങളുടെ ഭാവി മാത്രമല്ല നിർണ്ണയിക്കുക, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ തന്നെ ഗുണനിലവാരത്തെക്കൂടിയാണ്.

അംബേദ്കർ പിന്നിട്ട ദൂരം അസാധാരണമായിരുന്നു. നമ്മളിൽ പലരും ഇന്നും തുടരുന്ന യാത്രകൾ ഇപ്പോഴും പ്രതിസന്ധികൾ നിറഞ്ഞതാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഒരു സർവ്വകലാശാലയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ഓരോ ഒന്നാം തലമുറ വിദ്യാർത്ഥിയും പൊതുജീവിതത്തിൽ ഇടം കണ്ടെത്തുന്ന പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഓരോ ശബ്ദവും കാണിക്കുന്നത് ആ പ്രയാണം ഇന്നും തുടരുന്നുണ്ടെന്നാണ്.

ഒരുപക്ഷേ അംബേദ്കർ ഹൗസിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രധാന്യവും അതുതന്നെയാണ്: അറിവിനായുള്ള അന്വേഷണം എന്നത് തന്നെ ഒരു ജനാധിപത്യ പ്രവർത്തനമാണെന്ന് (act of democracy) നമ്മെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Courtesy: www.roundtableindia.co.in 

https://www.roundtableindia.co.in/the-distance-ambedkar-travelled-the-distance-we-still-travel/