കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധദേശീയതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഇന്ത്യയിലെ ലിബറൽ ജനാധിപത്യം, പൊതുവെ പറയുകയാണെങ്കിൽ, വ്യത്യസ്ത സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളെ വ്യത്യസ്ത രീതികളിലാണ് ആകർഷിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇന്ത്യയിലെ ആധുനികവൽക്കരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ വരേണ്യവർഗം (modernizing elite) ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് പ്രധാനമായും ആകർഷിക്കപ്പെട്ടത്, കൊളോണിയൽ ഭരണകാലത്ത് പരിമിതപ്പെട്ടുപോയ തങ്ങളുടെ അധികാരവും സ്വാധീനവും തിരിച്ചുപിടിക്കാനും വിപുലീകരിക്കാനുമുള്ള ഒരവസരം അത് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ വരേണ്യരുടെ താൽപര്യ വലയത്തിന് വെളിയിലേക്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവർക്ക് വലിയ താൽപര്യമുണ്ടായതായി കാണുന്നില്ല. ആശയങ്ങളുടെ ചരിത്രകാരനായ (historian of ideas) സുമിത് സർക്കാർ സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ, വികസനോന്മുഖമായ ഒരു ചട്ടക്കൂട് (an expansive framework) എന്ന നിലയിലാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനാധിപത്യത്തിനോട് ചെറിയ തോതിലെങ്കിലുമുള്ള പ്രതിജ്ഞാബദ്ധത പുലർത്താൻ അവർ നിർബന്ധിതരായത് (2001.30). സമാനമായി, പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനായ രാജീവ് ഭാർഗവ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് ദേശീയവാദികളായ കോൺഗ്രസ്സുകാർക്ക് ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ താൽപ്പര്യമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ എന്നാണ് (2000.28).

മറുവശത്ത്, ചരിത്രപരമായി പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളോട് മല്ലിട്ട ജനത ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെ ആകർഷകമായി വീക്ഷിക്കാൻ കാരണം തുല്യതയും സ്വാതന്ത്ര്യവും അവകാശങ്ങളോടൊപ്പം തന്നെ ആത്മാഭിമാനവും അന്തസ്സും ഉൾപ്പെടുന്ന മൂല്യാധിഷ്ഠിത ഇടങ്ങൾ (normative spaces) നേടിയെടുക്കാനും വികസിപ്പിക്കുവാനുമുള്ള സാധ്യത അത് മുന്നോട്ട് വെച്ചത് കൊണ്ടാണ്. അതിനാൽ തന്നെ ആകർഷകമായ ഒരു ഉത്കൃഷ്ട മാതൃക (an attractive ideal) എന്ന നിലയിൽ ലിബറൽ ജനാധിപത്യം സമത്വാധിഷ്ഠിത ഇന്ത്യയെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പദ്ധതിയിൽ വ്യത്യസ്ത രീതിയിലുള്ള കീഴാള ഇടപെടലുകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധഘട്ടത്തിൽ ലിബറൽ ജനാധിപത്യവും 'ദേശം' എന്ന ആശയവും സഹവർത്തിത്വാധിഷ്ഠിതമായ ഒരു ബാന്ധവത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്. ഈയൊരു പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഭാർഗവയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നത്: "ജനാധിപത്യം ഇന്ത്യയിൽ വരുന്നത് ദേശീയതയായാണ്, അതിനാൽ തന്നെ ദേശീയതയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള വാദമുഖങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള വാദമുഖങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നവയായി (coterminous) മാറി''. ഈയൊരു ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉദാരമായത് പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുള്ള അതിന്റെ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധത കൊണ്ടുമാത്രമല്ല, മറിച്ച് സമത്വത്തെക്കുറിച്ചും സാമൂഹ്യനീതിയെക്കുറിച്ചും അത് മുന്നോട്ട് വെക്കുന്ന കാഴ്ചപ്പാടുകൊണ്ടു കൂടിയാണ് (ഭാർഗവ 2000:26).

ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഭാവനയിൽ ഏത് വിധേനയോ ഉദയം ചെയ്തു വന്ന ജനാധിപത്യം എന്ന ആശയം രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഗണത്തിലുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിന് കളമൊരുക്കിയതായി കാണുന്നു. ദേശീയ വരേണ്യരെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്തു കൊണ്ടുള്ള സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും (self rule) ദേശീയ അഭിമാനത്തിന്റെയും (national pride) ഭാഷയും, വ്യത്യസ്ത പ്രാന്തവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങൾ അവരുടെ മൂല്യാധിഷ്ഠിത അഭിലാഷത്തിന് (normative ambition) ബഹിർസ്ഫുരണം നൽകാൻ വിന്യസിച്ച ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും അന്തസ്സിന്റെയും ഭാഷയും. ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയതാ സങ്കൽപ്പം അന്യോന്യം കൂട്ടിമുട്ടുന്ന രണ്ട് തരം സ്വാഭിമാന സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തിനും കാരണമായിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് കൊളോണിയൽ അധികാരവിന്യാസം നൽകിയ സ്വയംഭരണരാഹിത്യത്താൽ ആത്മാഭിമാനം നഷ്ടപ്പെട്ട് ആത്മനിന്ദ അനുഭവിച്ച സാമൂഹ്യമായി ഉയർന്ന വിഭാഗം (Socially privileged elite) ഉയർത്തിയ ആത്മാഭിമാന സങ്കൽപ്പം, രണ്ടാമത്തേത് ദലിത് ആത്മനിന്ദയ്ക്ക് കാരണമായ പ്രാദേശിക അധികാരവിന്യാസത്തെ (ബ്രാഹ്മണവാദവും, മുതലാളിത്തവും) ചെറുത്തുകൊണ്ട് ദലിതർ പിന്തുടരുന്ന ആത്മാഭിമാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കൽപ്പം (ഗുരു 2009:3).

ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയോടുള്ള ദലിത് പ്രതികരണം ദേശീയതയെക്കുറിച്ചുള്ള മുഖ്യധാര സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു പ്രധാന രീതിയിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. മുഖ്യധാര ദേശീയത അതിന്റെ വൈകാരിക ശക്തി ആർജ്ജിച്ചെടുത്തത് കൂട്ടായ അഭിമാനത്തിന്റെയും നിന്ദയുടെയും പതിവുപുസ്തകത്തിൽ (register) നിന്നാണെങ്കിൽ (ഗുരു 2009:3), ദലിത് പ്രതികരണം ദേശാഭിമാനത്തിനു മുന്നിൽ സ്വാഭിമാനം (self-respect) മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു (Khairmode 2002: 286). പ്രാദേശിക അധികാര അധിനിവേശ വിന്യാസത്തിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് ദലിതരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സ്വാഭിമാനത്തിന് അർത്ഥവും സാമൂഹ്യമാനവും കൈവരുന്നുള്ളൂവെങ്കിൽ, ദേശീയ വരേണ്യർ ഉയർത്തുന്ന ദേശാഭിമാനം എന്ന സങ്കൽപ്പം അതിന്റെ അർത്ഥവും രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവവും ആർജ്ജിക്കുന്നത് കൊളോണിയൽ അധികാരവിന്യാസവുമായി പോരാടുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്.

ജാതിപ്രശ്നം സംബന്ധിച്ച ദേശീയ നിർണ്ണയ (Nationalist resolution) രാഷ്ട്രീയ വാഗ്ദാനങ്ങളോടുള്ള ദലിത് അവിശ്വാസത്തിനെ പരിഗണിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രമേ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മേൽ സാമൂഹികതയ്ക്ക് നൽകുന്ന പ്രാഥമികത്വത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റൂ. കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ സമരങ്ങളുടെ കാലത്ത്, ഒരു വിഭാഗം ഉന്നതജാതി ജനങ്ങൾ സാമൂഹ്യപരിഷ്കരണങ്ങളെ വളരെ മാന്യമായി തന്നെ എതിർത്തിരുന്നു. ഇത് അംബേദ്കറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദലിത് മനസ്സുകളിൽ ജാതിപ്രശ്നം പരിഹരിക്കുവാനുള്ള ദേശീയവാദികളുടെ ആത്മാർത്ഥതയെക്കുറിച്ച് സംശയം ഉണർത്തിയിരുന്നു. സാമൂഹ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ വിഭജിച്ച് നിന്നിരുന്ന ദേശീയ വരേണ്യർ ജാതിപ്രശ്നം ദേശീയമായി തീരുമാനിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന് അവർ പിന്തുണയ്ക്കുമെന്ന് ദലിതർക്ക് ഒരു ഉറപ്പുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ദലിതരെ സാമൂഹ്യശ്രേണിയുടെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന തട്ടിൽ നിർത്തിയിരുന്ന പഴയ ശ്രേണീവ്യവസ്ഥയുടെ പുനരുൽപ്പാദനത്തിലൂടെ, സാമൂഹ്യ അധീശശക്തികൾ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയെ കവർന്നെടുക്കുകയും ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെ തങ്ങളുടെ അധികാരം ഉറപ്പിക്കാനും വികസിപ്പിക്കുവാനും ഉപയോഗിക്കുമെന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ അംബേദ്കറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദലിതർ ഭയപ്പെട്ടിരുന്നു (Ganveer 1980).

എന്നിരുന്നാലും, ദലിതർ തങ്ങളുടെ മൂല്യാധിഷ്ഠിത ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ പൂർത്തീകരണത്തിനുള്ള പ്രാരംഭാവസ്ഥയായാണ് ലിബറൽ ജനാധിപത്യം കണ്ടത്; അല്ലാതെ അവരുടെ ലക്ഷ്യപൂർത്തീകരണത്തിന് വേണ്ട എല്ലാം തികഞ്ഞ മതിയായ അവസ്ഥയായില്ല (Khairmode 2002:286). അംബേദ്കർ പ്രതീക്ഷിച്ചത് ഒരു ധാർമ്മിക ഗ്രന്ഥമെന്ന നിലയിൽ ഭരണഘടന കർതൃത്വമുള്ള വ്യക്തികളെന്ന നിലയിൽ സ്വയം വിവരണം നടത്താൻ ശേഷിയുള്ള വ്യക്തികളുടെ ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമെന്നും, ദലിതരിൽ കാലങ്ങളായി അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അടിമവസ്തുക്കൾ എന്ന നെഗറ്റീവ് വിവരണത്തെ ചെറുക്കുവാൻ ലിബറൽ സ്ഥാപനങ്ങൾ (liberal institutions) സഹായിക്കുമെന്നും ആയിരുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തേക്കാൾ സാമൂഹിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് നൽകേണ്ട പ്രാധാന്യത്തെ (primacy of social over political) മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, ജാതിപ്രശ്നത്തിന്റെ ദേശീയതലത്തിലുള്ള പരിഹാരം വാഗ്ദാനം ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയ ഉറപ്പുകളിന്മേൽ ദലിതർ പുലർത്തിയിരുന്ന സംശയങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പോരാട്ട കാലഘട്ടത്തിൽ, സവർണ്ണ ജനവിഭാഗത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം സാമൂഹിക പരിഷ്കരണങ്ങളെ അങ്ങേയറ്റം അക്രമസ്വഭാവത്തോടെയാണ് എതിർത്തത്. ഇത് ജാതിപ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ദേശീയവാദികൾ എത്രത്തോളം ആത്മാർത്ഥതയുള്ളവരാണ് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ദലിതരുടെ (ഭീംറാവു റാംജി അംബേദ്കറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള) മനസ്സിൽ കടുത്ത സംശയങ്ങൾ ഉയർത്തിവിട്ടു. സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ ചേരിതിരിഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന ദേശീയവാദി വരേണ്യവർഗം, ജാതിപ്രശ്നത്തിന് ഒരു "ദേശീയവാദി പരിഹാരം" കണ്ടെത്തുന്നതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുമോ എന്ന് ദലിതർക്ക് ഒട്ടും ഉറപ്പില്ലായിരുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ, അംബേദ്കറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദലിതർ ഭയപ്പെട്ടത്, സാമൂഹികമായി ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന വിഭാഗങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയെ കൈയടക്കുകയും, ദളിതരെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന തട്ടിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്ന പഴയ ശ്രേണീബദ്ധ വ്യവസ്ഥയെ (hierarchical order) പുനരുൽപ്പാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം അധികാരം ഉറപ്പിക്കാനും വികസിപ്പിക്കാനുമായി ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുമെന്നുമാണ് (Ganveer 1980: 54).

എന്നിരുന്നാലും, ദലിതർ ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെ തങ്ങളുടെ മൂല്യാധിഷ്ഠിത (normative) ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരത്തിനുള്ള ഒരു പൂർണ്ണമായ ഉപാധിയായല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ പ്രാരംഭ ഘട്ടമായാണ് വീക്ഷിച്ചത് (Khairmode 2002: 286). ഒരു ധാർമ്മിക രേഖ (moral text) എന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന, ദലിതർക്ക് നിഷ്ക്രിയ വസ്തുക്കൾ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറി സ്വയം നിർണ്ണയാവകാശമുള്ള സജീവ കർത്താക്കളായി (subjective agents) മാറുവാൻ പ്രാപ്തമാക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമെന്ന് അംബേദ്കർ പ്രതീക്ഷിച്ചു. കൂടാതെ, കാലങ്ങളായി തങ്ങളിന്മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അടിയാളരെന്ന (servile objects) നിഷേധാത്മകമായ സ്വത്വ നിർമ്മിതിയെ നിരസിക്കാൻ ലിബറൽ സ്ഥാപനങ്ങൾ അവരെ സഹായിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി. ലിബറലിസത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിൽ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തുള്ള സ്വയംമതിപ്പ് (self-esteem), വ്യക്തികളോടുള്ള തുല്യമായ ആദരവ്, നിയമത്തിനു മുന്നിലെ സമത്വം, തുല്യമായ പൗര-രാഷ്ട്രീയ അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു ദലിതരുടെ വിമോചന പോരാട്ടത്തിന്റെ ആണിക്കല്ലുകൾ.

എന്നിരുന്നാലും, സ്ഥാപനവൽക്കരണത്തിന്റെ വ്യാപനവും നിയമനിർമ്മാണ വ്യവസ്ഥകളുടെ ആനുകാലികമായ പരിശോധനകളും ഉൾപ്പെടുന്ന ശ്രമങ്ങൾ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു; കൂടാതെ, ദലിത് പ്രശ്നത്തോടുള്ള സ്ഥാപനപരമായ പ്രതികരണങ്ങളിലും ചിന്തകന്മാരുടെയും അക്കാദമിക് സമൂഹത്തിന്റെയും ഭാവനകളിലും ദലിത് വിമോചനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മൂല്യാധിഷ്ഠിതവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ശ്രദ്ധ വേണ്ടത്ര ഗൗനിക്കപ്പെടാതെ പോവുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള വിഭാഗങ്ങളിൽ നമ്മൾ കാണാൻ പോകുന്നതുപോലെ, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന പണ്ഡിതർ മനുഷ്യരുടെ ക്ഷേമത്തേക്കാൾ സ്ഥാപനപരമായ ഉന്നമനത്തിന്/നിലനിൽപ്പിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകിയതെന്ന് കാണാം. എന്നിരുന്നാലും, ഈ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ചിലർ ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തങ്ങളുടെ വിലയിരുത്തലുകളിൽ സാമൂഹിക അസമത്വമെന്ന വിഷയത്തെ നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഘടകമായി പരിഗണിച്ചിരുന്നു (Kaviraj 2000: 112).

അസമത്വത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ വശങ്ങളെയും അനീതിയുടെ വിതരണപരമായ വശങ്ങളെയും (distributional aspects) മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് വിശകലനം ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ, ദലിത് വീക്ഷണകോണിൽ നിന്നുള്ള ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ തീർത്തും അപര്യാപ്തമായിരിക്കുമെന്നാണ് ഞാൻ വാദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ സമഗ്രമായ ഒരു വിലയിരുത്തലിനായി, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന പണ്ഡിതന്മാരുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോയ സ്വാഭിമാനത്തെയും ആത്മാഭിമാനത്തെയും (self-esteem and self-respect) കുറിച്ചുള്ള ഭാഷാപരമായ ചർച്ചകളെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഒന്നാമതായി, സ്വാഭിമാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ സങ്കൽപ്പനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരു ചുരുങ്ങിയ വിശദീകരണം നൽകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സ്വാഭിമാനത്തിനും ആത്മാഭിമാനത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ദലിത് പോരാട്ടങ്ങളിൽ ലിബറൽ ജനാധിപത്യം ചെലുത്തിയ സ്വാധീനം വിലയിരുത്താൻ ഇത് നമ്മെ സഹായിക്കും.

റോബർട്ട് നോസിക്കിന്റെ (Robert Nozick) അഭിപ്രായത്തിൽ, സ്വാഭിമാനം (self-esteem) എന്നത് സാമൂഹിക താരതമ്യത്തെ—അതായത് മറ്റുള്ളവരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഒരാൾക്കുള്ള സ്ഥാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി സ്വയം വിലയിരുത്തുന്നതിനെയാണ് അധിഷ്ഠിതമാക്കിയിരിക്കുന്നത് (Lane 1982: 44 കാണുക). എന്നാൽ, അവിഷായി മർഗാലിറ്റ് (Avishai Margalit) സ്വാഭിമാനത്തെ വ്യക്തിഗത നേട്ടങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക പദവിയുടെയും (social ranking) അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നിർവ്വചിക്കുന്നത്. എങ്കിലും, സ്വാഭിമാനത്തെയും ആത്മാഭിമാനത്തെയും (self-respect) തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചുകൊണ്ട് മർഗാലിറ്റ് നോസിക്കിൽ നിന്നും ഒരുപടി കൂടി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു. മർഗാലിറ്റിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ആത്മാഭിമാനം എന്നത് മറ്റുള്ളവർ ഒരാളോട് കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റത്തെ/പരിഗണനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്; എന്നാൽ സ്വാഭിമാനമാകട്ടെ, ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സർക്കാർ തൊഴിലവസരങ്ങളുടെ പിന്തുണയോടെയുള്ള വ്യക്തിഗത ശ്രമങ്ങളെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നതിനനാൽ, ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്നും സ്വാഭിമാനം ഒരു പരിധിവരെ വ്യത്യസ്തമാണ് (Margalit 1996: 44-45). നോസിക്കിൽ നിന്നും മർഗാലിറ്റിൽ നിന്നും ഉൾക്കാഴ്ചകൾ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, ഈ പ്രധാന ചോദ്യത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ നമുക്ക് ശ്രമിക്കാം: ലിബറൽ ജനാധിപത്യം, വിവിധ തലങ്ങളിലുള്ള സ്ഥാപനപരമായ ഇടപെടലുകളിലൂടെ, ദലിതർക്ക് തങ്ങളുടെ സ്വാഭിമാനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും ആത്മാഭിമാനം നേടിയെടുക്കുന്നതിനും എത്രത്തോളം അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്? ദളിതർ തങ്ങളുടെ സ്വാഭിമാനബോധത്തെയും ആത്മാഭിമാനത്തെയും എപ്രകാരമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയും പരമാവധി ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നത്?

തുടരും...